Tiyatro ve Hayat için Doğaçlama Kılavuzu; Spolin Tekniği

Bu makale 2009’da Kathy Hendrickson ile düzenlenen ilk Spolin Atölyesi’ni takiben Ege Maltepe tarafından yazılmıştır.

Spolin Doğaçlama Tekniği’ni nasıl olur da bir yazıyla anlatabilirim diye düşünürken şu aralar çevirisiyle uğraştığım ve elime her alışımda bana yeni bir şey öğreten “Improvisation For The Theater”, “Tiyatro için Doğaçlama” isimli kitabın son basımındaki Viola Spolin’in oğlu Paul Sills’ in önsözünü tekrar okudum. İki sayfalık bu yazı bana bahsetmem gereken her şeyi hatırlattı. Bu yazıda bahsi geçen kitaptan, Viola Spolin’den ve oğlu Paul Sills’den yapacağım alıntılar bizim sokak lambalarımız olacaklar.

Deneyimle, deneyerek öğreniriz. Kimse kimseye bir şey öğretmez.

Viola Spolin’in tekniği tiyatroda bir çığır açmıştır.

Hocası Neva Boyd ile çocuklar ve amatörlerle Yaratıcı Drama çalışmaları yapan Spolin, daha sonra oğlu Paul Sills’in kurduğu “The Compass” isimli grupta oyuncularla beraber çalışmalarını sürdürdü. Spolin’in temel hedefi oyuncunun kendini, kendi malzemesini keşfetmesini sağlamak ve böylelikle oyuncunun onu sınırlayan unsurlardan uzaklaşarak kendini özgürce ifade etmesine ortam hazırlamaktı.

1920’lerde geleneksel yöntemlerle eğitimin çocuğu edilgin bıraktığı görüldü ve çocuğun eğitimine “oyun” ve “drama” eklenerek, onların deneyimlerken öğrenmesine olanak sağlandı. Bu yolla merkez “bilgi” olmaktan çıkıp, “çocuk” ve çocuğun deneyimi haline geldi. Deneyimle edinilen bilginin daha kalıcı ve yararlı olduğu görüldü. Böylece Yaratıcı Drama yaygınlaştı.

“Eğer çevre izin verirse herkes öğrenmeyi seçtiği şeyi öğrenebilir ve eğer birey kendine izin verirse çevre ona öğretmesi gereken herşeyi öğretir. Yetenekli ya da yeteneksiz olmanın aslında bir hükmü yoktur.”

Spolin’e göre yetenek, bireyin deneyimleme kapasitesidir. Kişi deneyimlerken hem entelektüel hem fiziksel hem de sezgisel gücü devreye girer. Bu güçlerden sonuncusu olan “sezgi” öğrenmenin en önemli parçası olmakla beraber günümüz toplum düzeninde geri plana itilmiştir.

“Korktuğumuz şey bilinmeyen değil, bilmemek.”

Hayatta bazı acil durumlar ya da tehlike anlarında harekete geçer ve daha sonra “Nasıl olduğunu bilmiyorum ama o anda doğru olanı yaptım.”deriz. İşte “o an”larda bizi yönlendiren ve doğruyu bulduran güç sezgilerimizdir. Sıradan kişilerin böyle anlarda kendilerinden beklenmeyen çözümlerle ortaya çıkması ve anlık bir deha göstermeleri o anın içinde spontane olarak hareket etmeleri sebebiyledir. Bilinen ve alışılmış olanı bir kenara bırakıp bilinmeyene atlayabilmek ancak bu kendiliğinden tepkilerle olmaktadır. İşte Spolin oyunculukta bu anları kovalamak gerektiğine inanır. Bu anları kovalamak ve farkındalık yaratmak.

Screen Shot 2017-04-29 at 5.16.06 PM

Spolin-Ist Players New York

Röportajlarından birinde, oyuncuların çalışmalardan sonra sıkça şu soruyla karşısına geldiklerini söyler, “Evet, doğaçlama yaptık ve bir anlık böyle bir oyun çıktı ortaya. Peki, ben bundan nasıl emin olabilirim, bunu tekrarlamam gerekirse nasıl yapabilirim, bunun kesinliği nerede?” Spolin’e göre bir oyuncunun ihtiyacı olan kesinlik, mantığın yarattığı neden-sonuç bağlantısında değil, sezgilerinin farkındalığında yatar. Eğer bir oyuncu kendini o anda harekete geçiren gücün farkındaysa, bu farkındalık ona yeterli olacaktır.

Batı kültüründe sosyal hayatta her şeyi neden-sonuç ilişkisi ile analiz ederek biliyor ya da bildiğimizi düşünüp kendimizi güvende ve emin hissediyoruz. Çevremizde olan bitenleri bilmek, yarın bizi bekleyenlerden emin olmak, kendimizi güvence altına almak istiyoruz ve hayatımızı mantığa uygun bir şekilde yönlendirerek, kontrol etmek istiyoruz. Bu düzen içinde sezgisel bilginin yeri giderek azalıyor, önemini yitiriyor.

Spolin’e göre oyuncunun ihtiyacı olan bilgi ve dolayısıyla gelen kesinlik, kendi deneyiminin farkındalığında yatar. Oyuncu bilinmeyenin içinde kendini rahat ve özgür bırakabilmeli ve sezgilerinin onu yönlendirmesine açık olmalıdır. Bilgi kendiliğinden gelecektir. Fakat oyuncunun sezgileriyle hareket edebilmesi için gerekli ortam kolay kolay oluşmaz. Sezgiler ancak spontane yani kendiliğinden oluşan tepkilerle ortaya çıkar. Bu kendiliğinden oluş, oyuncuyu kendini kuşatan ve sürekli değişen dünyanın bir parçası yapar. Böylelikle oyuncu daha evvelden belirlenmiş bir hareket çizgisi izleyen “aktör” olmaktan, her an canlı bir şekilde “oyunu oynayan” kişiye dönüşür.

Enerjinin kaynağı kafa değil, X-Bölgesi’dir

Sezgiler biz daha ne yapmamız gerektiğini düşünmeden, düşünmeye vakit kalmadan ortaya çıkarlar. Tıpkı çocukken oynadığımız oyunlarda verdiğimiz tepkiler gibi. Oyun oynarken durup düşünmeye vaktimiz yoktur, oyunun kuralları ve amacı belirlendikten sonra o amaca ulaşmak için harekete geçeriz. O sırada ihtiyacımız olan enerji aslında kafamızın içinde kurduğumuz planda değil bedenimizin çevresinde olan biteni idrak ederek kendiliğinden harekete geçmesindedir.

“Mantık yerine bedeni koyuyorum, çünkü beden mantığı da içerir.”

Viola Spolin çocuklarla

Basketbol oynarken en büyük işi akıl değil, beden, daha doğrusu bedenin aklı yapar. Sıra bize geldiğinde doğru ya da yanlış düşünmeden harekete geçeriz. İşte Spolin bizi harekete geçiren bu enerjiye X-Bölgesi adını koymuştur. X-Bölgesi çok fazla kullanılmaktan anlamını kaybeden ya da daha başka birçok anlamlar içeren “sezgi”nin de yerine geçer. Bu; mantığın, belleğin, zekanın üstünde, açıklanması güç ve ismi tam olarak konamayan bir algı düzeyi, ruh halidir. Spolin oyunları da oyuncuyu X-Bölgesi’ne taşımayı amaçlar. Spolin Oyunları’yla, çocukken bir oyun parkında oynarkenki ruh haline ve bedensel özgürlüğüne geri dönen oyuncunun odağı “oyunculuk” yapmaktan, “oyun” oynamaya dönüşür.

Onaylanma/Onaylanmama kaygısı seni deneyimlemekten alıkoyar

Spolin İzmir'de

Spolin Atölyesi – Izmir

Oyun oynamak için atılacak ilk adım kişinin kendini özgür hissetmesidir. Kendimizi özgür hissetmediğimiz sürece deneyime atılamayız. Deneyim ise bize kendimizi ifade etmenin, dolayısıyla kimliğimizi sorgulamanın ve ortaya koymanın kapısını açacaktır. Onaylanma kaygısıyla bizi büyüten toplum kişinin çevresiyle direkt ve dolaysız ilişki kurup özgürce değerlendirme yapmasına da olanak tanımaz.

Küçükken anne sevgisini kazanmak, büyüyünce öğretmenlerden geçer not almaya daha da büyüyünce işverenin onayını almaya dönüşür. Toplumun düzeni onay verme – vermeme mekanizması üzerine kurulmuştur. “İyi-kötü”, “doğru-yanlış”, “güzel-çirkin” ve benzeri etiketler biz farkında olmadan hayatımıza girer ve yine biz farkında olmadan seçimlerimizde bize etki ederler. Kişinin tüm bunları bir kenara bırakıp, onay alma kaygısından uzaklaşarak hareket edebilmesi onun gerçek özgürlüğüne kavuşmasıdır. Toplumda çok az kişi bu şansa erişebilir.

Bir oyuncu için onay bazen alkış bazen kahkaha bazen de hocasının, yönetmenin ya da partnerlerinin desteğidir. Oyuncuların çoğunluğunun hem dostu hem de düşmanı olan “iyi olma” çabası yine onay alma dürtüsünden gelir. Spolin oyunları oyuncuya, oyunun kuralı ve amacı dahilinde sorumluluk alacağı, seçim yapacağı ve uyum sağlayacağı, kısacası kendini her şekilde ifade edeceği ortamı hazırlar. Bu süreçte “hoca / lider”in üzerine büyük sorumluluk düşmektedir. Yargılardan uzak bir çalışma ortamı kurmak onun en önemli görevidir. “Bir sorunun çözülmesinin doğru ya da yanlış yolu yoktur” der Spolin. Tek yol deneyimlemektir. Oyunculuk hocası yılların verdiği deneyimiyle 100 değişik çözüm üretebilirse, öğrenci 101. ile ortaya çıkabilir. Bu duruma sanat eğitiminde sıklıkla rastlanır.

Odaklanmak çelişkiyi, duraksamayı, “yapmalı mıyım” “yapmamalı mıyım”ı yok eder. Bütün mesele, kafamızdan çıkabilmekte.

Spolin Atölyesi – Trabzon Tiyatro Festivali

Spolin-ist, Spolin Doğaçlamasını Türkiye’de yaygınlaştırmayı amacıyla atölye çalışmaları düzenliyor. İlkini Temmuz 2009’da, Paul Sills’in kurucularından olduğu New Actors Workshop’daki doğaçlama hocam Kathy Hendrickson ile düzenlediğimiz Spolin Atölyesi, bir çok oyuncu tarafından “kutsal kitap” olarak adlandırılan “Improvisation For The Theater”, “Tiyatro için Doğaçlama” nın üçüncü kısmının tamamını dördüncü kısmın da bir bölümünü içerdi.

“Isınma” olarak adlandırılan üçüncü bölüm, “Odaklanmış Enerji” kavramıyla başlar. Spolin her şeyin en başında oyuncuya enerjisini odaklaması gerektiğini öğretir. Her oyun -egzersiz ya da çalışmada spesifik bir konuya, başka bir deyişle “oyunculuk meselesi”ne değinilecektir. Oyuncuya düşen tek görev enerjisini yaptığı işe yoğunlaştırmasıdır. Spolin’e göre odaklanan enerji oyuncunun harekete geçmeden evvelki tereddütlerini ortadan kaldırmasında ilk adımdır. Bahsettiğimiz “odak” ın kaynağı kafamızda değil, daha önce bahsettiğimiz X-Bölgesi’ndedir. Oyun ya da egzersiz içinde çözmeye çalıştığı probleme odaklanan oyuncu yaptığının doğru ya da yanlış olduğunu düşünmeden, hareketlerinin güzel ya da çirkin göründüğüne aldırmadan sadece işini yapacaktır.

Beş ana duyunun farkındalığı oyuncunun temel çalışmaları arasındadır. Grup halindeki çalışmalardan önce Spolin oyuncuya Görme, Duyma, Dokunma, Koklama ve Tatmanın hayatın temelini oluşturduğunu hatırlatır. Duyu farkındalığı üzerine yapılan egzersizler aynı zamanda oyuncuya bu duyuların erişilebilirliğinin önemini anlatır. Oyuncu odağını yönelttiğinde aslında gerçek olmayan nesneleri algılayabilecek kapasiteye sahiptir ve her oyuncunun kendine ait yöntemler geliştirerek bu duyulara ulaşması tiyatro için gerekliliktir. Aslında kartondan yapılmış dekor parçaları arasında kendini bir sarayda hissetmeye ya da seyirci boşluğuna bakıp orada bir göl görmeye çalışması oyuncunun sıkça karşısına çıkan meselelerden biridir.

Takip edeni takip et!

Spolin Tekniği Tanıtım Etkinliği
İstanbul Devlet Konservatuarı

Oyuncunun bireysel olarak deneyimlediği Duyu Çalışmalarının ardından partnerle birebir iletişime geçeceği Ayna Çalışmaları gelir. Alışılagelen Ayna egzersizlerini, “Takip edeni Takip Et” kavramı izler. Sürekli hareket halinde olan çiftler, aralarında bir lider olmadan birbirlerini takip ederler. Zamanla “lider”, sürekli değişen, daha doğru deyişle, dönüşen “devinim” haline gelir. Çiftlerin düşünme ya da seçim yapma zamanı yoktur, devinimin ve aralarındaki gizli enerjinin onlara liderlik etmesinden başka seçenekleri kalmamıştır. Spolin’in üzerinde durduğu 3 olgu; Hareket, Etkileşim ve Dönüşüm, oyuncuların birbirleriyle direkt iletişim kurmalarını sağlar.

Boşluk objeleri çoğu zaman bilinmeyenin ve iç dünyamızın görünür dünyaya vuran izdüşümüdür.

Screen Shot 2017-06-11 at 8.16.31 PM

Spolin-Ist Players – New York

Spolin “Boşluk” kavramı; boşluk objeleri, boşluğun esası üzerinde durur. Boşluk, bize bilinmeyenin bir hediyesidir. Bizi kuşatır ve eğer onun desteğine kendimizi bırakırsak sonsuza kadar yanımızda durur. Boşlukla uğraşma, oyuncuyu farklı bir algı boyutuna götürür. Bilinmeyenin varlığına inanmak, ona güvenmek, onu şekillendirmek Spolin’e göre kendi iç dünyamıza da açılan bir kapıdır. İhtiyacımız olan her şey boşlukta mevcuttur ve bizim onu keşfetmemizi bekler. “Tek yapmanız gereken görünmeyene saygı duymak.”, Paul Sills’in öğrencileri tarafından sıkça tekrarlanan sözlerindendir. Oyuncu görünmeyene saygı duydukça onu görünür kılmak onun elinde olacaktır. Bunu başarabilen sanatçı ihtiyaç duyduğu üretken oyun alanını yaratmış olur.

Aktörlük mü yapıyorlar? Oynamalarını sağla.

Spolin’in grubun lideri ya da yönetmene en temel önerilerinden biri budur. Doğaçlamanın alışılagelen anlamda oyunculuk sayılıp sayılmadığı hala tartışılmakta, bazıları Spolin Tekniği’nin aktörlük sanatında bir devrim yarattığı görüşünde. Bizi en gerilere, çocukluğumuza, iç dünyamıza götüren ve her şeyi olabildiğince basite indirgeyen bu devrim şüphesiz ki bir deha ürünü. Ebelemece oyunlarıyla başlayıp bütün oyunculuk tekniklerinin konularını kapsayan Spolin Tekniği, oyuncunun “numaralarla dolu çantasına” atıp gerektiği zaman çıkarıp kullanabileceği seçeneklerden biri.  Tekniği öğrenmek için yapılması gereken tek şey ise, oynamak, oynamak ve oynamak.

 

Advertisements

Friday Night Fun!

Summer in New York can be very cruel with the raising temperatures alongside humidity making you wish you could live in an ice cube. Our shows bring our fellow New Yorkers a breath of fresh air with lots of laughter!

Here are some photos from our last show. Next one is on June 30th. Get your tickets here.

*Would you like to join our workshops and be a part of the company? Go to this page to learn more !

Spolin-Ist Players; Aydin Baltaci, Richard Grunn, Bridget Knapp, Diane Calvert, Dylan Grunn & Ege Maltepe (Director & Side Coach) with pianist Emir Gamsizoglu.

Friday Night Improvisation Show

Tickets for our next performance are now on sale! Join us on April 28th 8:00pm at Alchemical Theater Lab New York City. Following the “Friday Night Improvisation Show” tradition from The New Actors Workshop, an acting conservatory founded by Paul Sills, Mike Nichols and George Morrison, our show features Viola Spolin’s theater games.

Here’s a little clip from New Actors Workshop’s show from 2009 from Ege Maltepe’s archive:

Spolin-Ist Players are a diverse group of New Yorkers; actors, writers, therapists, software engineers, filmmakers who LOVE Viola Spolin’s approach!

In this open workshop formatted show you’ll get to witness our process of “follow the follower”, and “heighten and explore”* in the land of unknown.

WHERE: Alchemical Theater Lab: 104 W 14th Street, 3rd Floor STUDIO A

WHEN: April 28, 8pm

WHO: Dylan Grunn, Cihangir Duman, Bridget Knapp, Josh Thomas, Matthew Dietz, Richard Grunn, Sophia Treanor, Aydın Baltacı, and Ege Maltepe (Director/side-coach).

WHAT: FUN!

HOW: Tickets are $5, get them online: http://www.improvisationshow.eventbrite.com

* Spolin’s famous side-coaching phrases. Known as the mother of improvisation in America, Viola Spolin changed theater for generations. Here‘s a recent article about the history of improvisation. And here is her extensive biography.

Snapshots from our Show!

We had a great time playing Viola Spolin’s Theater Games in front of our supportive audience in New York City. Follow us to be updated about our upcoming events!

Here’s a photo gallery from the show, click on the images to see enlarge them.

 

Improvisation Show ; Viola Spolin’s Theater Games

Spolin-Ist Players are a diverse group of New Yorkers; actors, writers, therapists, software engineers, filmmakers who LOVE Viola Spolin’s Theater Games! Now we are ready for our next performance. In this open workshop formatted show you’ll get to witness our process of “follow the follower”, and “heighten and explore”* in the land of unknown.

WHERE: Alchemical Theater Lab: 104 W 14th Street, 2nd Floor, New York NY.

WHEN: March 21, 8pm

WHO: Dylan Grunn, Cihangir Duman, Meaghan Adawe McLeod, Bridget Knapp, Josh Thomas, Matthew Dietz, Kenan Baysal, Aydın Baltacı, and Ege Maltepe (Director/side-coach).

WHAT: FUN!

HOW: Tickets are only $5, get them online: http://www.improvisationshow.eventbrite.com

* Spolin’s famous side-coaching phrases. Known as the mother of improvisation in America, Viola Spolin changed theater for generations. Here‘s a recent article about the history of improvisation. And here is her extensive biography.

 

Spolin Theater Games; Performance

Our weekly classes in New York continue to be more and more fun every week. Now our diverse group of players are getting ready to perform their next performance of Spolin’s Theater Games. Come and witness our process in this open workshop format show on March 14, 2017 at Alchemical Theater LAB on 14th street.

Tickets are only $5, get them early to save your seats ; http://www.improvisationshow.eventbrite.com

spolin-players-collage-002

Players; Dylan Grunn, Cihangir Duman, Diane Calvert, Bridget Knapp, Josh Thomas, Matt Dietz, Kenan Baysal, Aydın Baltacı, and Ege Maltepe (Director & side-coach)

Spolin-Ist Players #NewYork Performed Their First Show!

WHAT FUN! Players who have been following our Improvisation workshops performed their first Open Workshop Show on December 13, with side-coach/director Ege Maltepe .

Workshops in New York will resume in January, contact us to enroll and stay tuned for our future shows!

Spolin Improv Holiday Show

Join us for a fun night of Spolin Theater Games featuring Spolin-Ist players and sidecoach / director Ege Maltepe. Come and witness our process!

December 13, 8:00pm

Alchemical Theater Lab ; 104 W 14th Street, 2nd Floor.

Tickets are $5 available online : http://www.spolinopenworkshop.eventbrite.com – Space is limited, we encourage you to purchase your tickets early.

Players; Kitty Chen, Dylan Grunn, Cihangir Duman, Diane Calvert, Armando Jose, Bridget Knapp, Josh Thomas, Kenan Baysal, Aydın Baltacı and Ege Maltepe.

Viola

Viola Spolin

Viola Spolin was an actress, educator, director, author, and the creator of theater games, a system of actor training that uses games she devised to organically teach the formal rules of the theater. Her groundbreaking book Improvisation for the Theater transformed American theater and revolutionized the way acting is taught. Originally published in 1963 by Northwestern University Press, it remains an essential theater text. She developed her methods while working as a drama supervisor in Chicago for the WPA, at her Young Actors Company in Hollywood, and as Director of Workshops at The Second City. Her son, director Paul Sills, who is credited with popularizing her work, used her theater games when he co-founded Compass, Playwrights Theatre Club, The Second City, and created Story Theater. The modern improvisational theater movement is a direct outgrowth of Spolin’s methods, discoveries, and writings. Read more about this genius woman and her legacy ; http://www.violaspolin.org/bio

 

ege maltepe

Ege Maltepe

Spolin-Ist is led by Ege Maltepe who is the Turkish translator of Spolin’s seminal book; Improvisation for The Theater. Maltepe started her company SPOLIN-IST in 2009 in Istanbul after her graduation from New Actors Workshop – an acting conservatory in New York founded by Mike Nichols (Oscar award winner director who started his career as an improviser), George Morrison and Paul Sills (Viola Spolin’s son and the co-founder of Second City). Maltepe often travels to her home country, Turkey to lead workshops, in the meantime she’s gathering a performance group in New York.

Maltepe worked as an assistant teacher in New Actors Workshop for Movement Improvisation classes, and was the Stage Manager for the director Carol B. Sills, the editor of Spolin books, for the Story Theater Production of The Tao of Chuang Chou in 2010.

Ege Maltepe is an actress, director and playwright living in New York City. Please check her website for more information about her : http://www.egemaltepe.com

Summer 2016; Spolin-Ist style!

Spolin-ist’s Summer – 2016 ; Workshops in Istanbul (May & June) & weekly workshops in Central Park, New York along with Ege Maltepe‘s work on the Turkish translation of Viola Spolin ‘s seminal book; Improvisation For The Theater – That’s what we call an eventful summer!

Join us tomorrow August 30th at 6:30pm for the LAST Play Date in Central Park & drinks afterwards to say goodbye to the summer, Spolin-ist style!

Spolin-ist’in 2016 yazı; Mayıs-Haziran ayındaki Istanbul eğitimleri, ve New York Central Park’taki haftalık Spolin buluşmaları, bir yandan da Tiyatro için Doğaçlama ders kitabının Türkçe çevirisi – biz buna dolu dolu geçen bir yaz diyoruz! Yarın akşam New York Central Park’taki son açık hava dersi ile yaza veda edeceğiz. Çeviri ise devam ediyor… Takipte kalın 🙂